कैलाश विक्रम शाही
हरित अभ्यास वा ग्रीन अपरेसन (Green Operation) कुनै एक कार्यक्रम, संस्था वा अभियानमा मात्र सीमित हुँदैन। यसको वास्तविक सुरुवात हाम्रो घरबाट, हाम्रो भान्साबाट र हाम्रो दैनिकीबाट हुन्छ। बिहान उठेदेखि राति सुत्दासम्म हामीले गर्ने साना–साना निर्णयहरूले नै वातावरणसँगको हाम्रो सम्बन्ध निर्धारण गर्छन्। हरित अभ्यास–ग्रीन अपरेसनले यही सम्बन्धलाई सचेत, जिम्मेवार र दिगो बनाउने प्रयास गर्दछ।
बिहान चिया पकाउँदा, खाना बनाउँदा वा घर सफा गर्दा निस्कने फोहोरलाई एउटै डस्टबिनमा हाल्नु हाम्रो पुरानो बानी हुन सक्छ। तर ग्रीन अपरेसनले हामीलाई यहीँ प्रश्न गर्छ—के यो आवश्यक छ? जैविक फोहोर र प्लास्टिक छुट्याउने बानी बसाल्दा फोहोर समस्या होइन, स्रोत बन्छ। भान्साबाट निस्कने जैविक फोहोरबाट कम्पोस्ट बनाएर बोटबिरुवामा प्रयोग गर्न सकिन्छ, जसले प्रकृतिको चक्रलाई फेरि जीवित बनाउँछ।
बजार जाँदा प्लास्टिक झोला सजिलो लाग्न सक्छ, तर हरेक झोलाले मानव जीवन, नदी, जमिन र जनावरमा दीर्घकालीन असर गरिरहेको हुन्छ। हरित अभ्यास–ग्रीन अपरेसनले कपडाको झोला प्रयोग गर्न, पानीको बोतल पुनःप्रयोग गर्न र एकपटक मात्र प्रयोग हुने सामग्री अस्वीकार गर्ने बानी विकास गर्न प्रेरित गर्छ। यस्ता साना निर्णयहरू दैनिक रूपमा दोहोरिँदा वातावरणमा ठूलो सकारात्मक प्रभाव पर्छ।
हामी हिँड्ने बाटो, प्रयोग गर्ने पानी र बिजुली पनि ग्रीन अपरेसनसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका छन्। छोटो दूरीमा पैदल हिँड्नु, सार्वजनिक यातायात प्रयोग गर्नु, आवश्यकभन्दा बढी बत्ती नबाल्नु र पानी बचत गर्नु वातावरणप्रतिको सम्मानका उत्कृष्ट अभ्यासहरू हुन्। यी कार्यहरूले प्रकृतिलाई मात्र होइन, हाम्रो स्वास्थ्य र आर्थिक अवस्थालाई पनि फाइदा पुर्याउँछन्।
हरित अभ्यास–ग्रीन अपरेसन हाम्रो किनमेल संस्कारसँग पनि गहिरो रूपमा सम्बन्धित छ। आवश्यकभन्दा बढी नकिन्ने, टिकाउ र गुणस्तरीय सामान रोज्ने, तथा स्थानीय उत्पादनलाई प्राथमिकता दिने अभ्यासले फोहोर र कार्बन उत्सर्जन घटाउँछ। हरेक खरिद निर्णयले हामी कस्तो भविष्य चाहन्छौँ भन्ने सन्देश दिन्छ।
समुदायस्तरमा पुग्दा हरित अभ्यास–ग्रीन अपरेसन अझ स्पष्ट रूपमा देखिन्छ। आफ्नो टोल सफा राख्नु, सार्वजनिक स्थलमा फोहोर नफाल्नु, सरसफाइ तथा वृक्षारोपण कार्यक्रममा सक्रिय सहभागिता जनाउनुले साझा जिम्मेवारीको भावना विकास गर्छ। जब हामी आफ्नो वरपरको वातावरणलाई माया गर्न थाल्छौँ, तब समाज पनि सुरक्षित र सुन्दर बन्छ।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, हरित अभ्यास–ग्रीन अपरेसन व्यवहारबाट सिकाउने अभियान हो। बालबालिकाले हामीले भनेको भन्दा पनि हामीले गरेको कार्यबाट बढी सिक्छन्। जब उनीहरूले आमाबुबा र अभिभावकलाई फोहोर छुट्याउँदै, पानी बचाउँदै र प्रकृतिको सम्मान गर्दै गरेको देख्छन्, तब हरित अभ्यास पुस्तान्तरण हुन्छ।
अन्ततः, हरित अभ्यास–ग्रीन अपरेसन कुनै असाधारण काम गर्ने अभियान होइन। यो साधारण कामलाई सचेत रूपमा गर्ने जीवनशैली हो। जब हाम्रो दैनिकी हरित बन्छ, तब भविष्य स्वाभाविक रूपमा दिगो बन्छ। यही नै हरित अभ्यास–ग्रीन अपरेसनको वास्तविक सार हो—आजको सानो कदम, भोलिको सुरक्षित पृथ्वी।
